|
VITI NDĖRKOMBĖTAR I ASTRONOMISĖ 2009
Para 400 vitesh shenctari i famshėm italian Galileo Galilei (1564 1642) ka perdorur njė teleskop pėr vrojtime astronomoke. Ishte viti 1609 kur ai arri te mėsoj, se njė mjeshtėr holandez i syzave kishte shpikur njė telesop. Galilei arriti menjėherė ta mbaroj njė teleskop tė tillė dhe duke poseduar thjerrėzat mė tė mira tė asaj kohe edhe shumė ta pėrsosi. Me ketė teleskop ai arriti tė zbuloj katėr hėnat e Jupiterit (sot njihen si Hėnat e Galileit, krater mbi sipėrfaqen e Hėnės, fazat e Venerės si dhe njollat e Diellit. Para se gjithash Galilei e pėrdor teleskopin e tij pėr tė pėrforcuar basat shkencore tė sistemit hehiocentrik i Kopernikut, sipas tė planetet rotullohen reth Diellit. Zbulimet e Galileit ishin mrekulirra shkenzore dhe kėshtu u vunė bazat e reja tė astronomisė, tė cilat edhe nė ditėt tona kanė lėnė gjurmė nė botkuptimet e tona.
Vlenė tė theksohet se nė tė njėjtin vit astonomi gjerman Johannes Kepler (1571-1630) boteon vetren e tij tė famshėm Astrononia nova nė tė cilin nė mėnyrė matematikore pėrshkruan korret lėvizjet e planeteve. Dy ligjet e tija tė para tė famshme vunė bazat e mekanikės qiellore.
Nė pėrkujtim tė kėtyre ngjarjeve sie dhe pėr ta theksuar rėndėsinė e astronomisė si shkencė themelore, nė mbledhjen e 62-tė tė pėrgjithėshme tė Kombeve tė Bashkuara, te mbajtur me 20 dhjetor 2007, shpallet vitin 2009 si vit ndėrkombėtar tė astronomisė (IYA2009). IYA2009 ėshtė iniciativė e International Astronomical Union dhe UNESCO.
Me moton The Univers, yours to discover gjatė vitit 2009 nė 135 vendet e botės do tė organizohen manivestime dhe konfesnza shkencore mbi astronominė. Pėrveē kėsaj janė shumė tė mirėpritura pjesėmarrja e vrojtimeve publike mbrėmjve dhe nėteve tė vona me teleskop.
Qendrės Shqiptare e Astrofizikės sė Republikės sė Shqipėrisė me rastin e Vitit Ndėrkombėtar tė astronomisė 2009 organizon kėto aktivitete Kryesore:
- 400 vjet galileut (2,3, 4 Prill 2009)
- Natė yjesh nė Durrės (20 Qershor 2009)
- Konferencė mbi " Astronomia gjatė 400 viteve" (3 tetor 2009)
|
|